Sang chấn về tiền: Có những nỗi sợ ta thừa hưởng từ gia đình mà không hề hay biết

Hà lớn lên trong một gia đình không dư dả ở vùng núi tỉnh Lạng Sơn.

Có lẽ vì từng trải qua những năm tháng thiếu thốn, Hà sớm hiểu giá trị của đồng tiền. Hà muốn kiếm tiền, muốn làm kinh doanh, muốn gia đình có cuộc sống tốt hơn và các con không phải vất vả như thế hệ trước.

Ngày lập gia đình, hai vợ chồng bắt đầu kinh doanh từ đôi bàn tay trắng.

Có những giai đoạn, con mới 3 tháng tuổi, Hà phải sang Quảng Châu lấy hàng. Đến lần sinh con thứ hai, sổ sách và công việc vẫn theo Hà vào những ngày đáng lẽ cần được nghỉ ngơi.

Hà đã từng nghĩ rất đơn giản: chỉ cần mình chăm chỉ hơn, kiếm được nhiều tiền hơn, mới có cuộc sống ấm no. Vì thế, Hà cứ làm, cứ cố gắng, cứ tìm cách tạo ra nhiều tiền hơn.

Nhưng có một điều mà khi ấy Hà chưa nhận ra: mình không chỉ đang kiếm tiền cho tương lai. Có thể, mình còn đang cố gắng chạy thật xa khỏi cảm giác thiếu thốn của quá khứ — vừa kiếm tiền, vừa lo lắng số tiền đó sẽ bị mất đi.

Biến cố năm 2019

Năm 2019, một biến cố kinh doanh khiến Hà gần như mất luôn gần 3 tỷ đồng. Thời điểm đó, Hà ký giấy thế chấp nhà để vay 2,5 tỷ đồng, bù đắp cho đối tác.

Đứng trước những giấy tờ ấy, Hà bắt đầu đối diện với một sự thật rất khó khăn: những năm tháng nỗ lực kiếm tiền không bảo đảm rằng mình sẽ luôn an toàn về tài chính.

Và Hà đi từng bước để tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Ý nghĩa cuộc đời là gì?”

Hà dành những năm sau đó để học tập, nghiên cứu về tiền bạc, con người, nhân mệnh và ý nghĩa cuộc sống. Càng tìm hiểu, Hà càng muốn nhìn sâu hơn vào mối quan hệ giữa tiền và những gì diễn ra bên trong mỗi người.

Những nỗi sợ ta thừa hưởng mà không hay biết

Có phải đôi khi, điều khiến chúng ta mệt mỏi không chỉ là thiếu tiền, mà còn là nỗi sợ thiếu tiền đã tồn tại quá lâu trong mình?

• Một người từng chứng kiến gia đình chật vật có thể lớn lên với niềm tin rằng phải làm việc thật nhiều mới có giá trị.
• Một người từng trải qua mất mát tài chính có thể luôn lo sợ những gì mình gây dựng rồi sẽ biến mất.
• Một người quen hy sinh từ nhỏ có thể cảm thấy có lỗi khi tiêu tiền cho bản thân, nhưng lại rất dễ dàng chi tiền cho người khác.
• Một người từng sống trong bất an có thể tiếp tục tích lũy, kiểm soát, lo lắng ngay cả khi hoàn cảnh đã tốt hơn trước.

Những điều ấy không nhất thiết xảy ra với tất cả mọi người. Nhưng khi chúng ta không nhận diện được, những trải nghiệm cũ có thể trở thành kịch bản chi phối cách mình kiếm tiền, giữ tiền, tiêu tiền và đưa ra quyết định tài chính.

Biết ơn, nhưng không cần mang theo tất cả

Điều đáng suy ngẫm là cha mẹ có thể đã truyền cho chúng ta những niềm tin ấy mà không hề có ý làm tổn thương con.

Họ dạy chúng ta tiết kiệm vì họ từng thiếu thốn. Họ khuyên chúng ta phải vất vả vì đó là con đường họ biết để tồn tại. Họ lo lắng về tiền vì chính họ từng trải qua những bất an mà chúng ta chưa chắc đã hiểu hết.

Chúng ta có thể biết ơn những gì gia đình đã trao truyền, đồng thời lựa chọn không tiếp tục mang theo tất cả những nỗi sợ của thế hệ trước.

Từ hiểu tiền đến hiểu mình

Với Hà, hành trình học về con người, về tài chính dần trở thành hành trình hiểu chính mình.

Hà nhận ra rằng kiếm tiền là một năng lực, nhưng làm chủ tiền bạc còn cần khả năng quản lý dòng tiền, đưa ra quyết định tỉnh táo, đối diện với rủi ro và xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa.

• Chăm chỉ rất quan trọng, nhưng chỉ chăm chỉ thôi chưa đủ.
• Có thu nhập tốt rất quan trọng, nhưng thu nhập cao không tự động tạo nên sự bình an.
• Yêu thương gia đình không có nghĩa là phải hy sinh bản thân đến mức quên mất mình cũng cần được chăm sóc.

Hà không kể câu chuyện này để đổ lỗi cho tuổi thơ hay gia đình. Hà kể vì tin rằng khi hiểu được điều gì đang chi phối mình, chúng ta sẽ có thêm cơ hội để lựa chọn khác đi.

Quá khứ có thể giải thích một phần cách chúng ta nhìn tiền, nhưng không nhất thiết phải quyết định cách chúng ta sống với tiền trong tương lai.

Bởi có lẽ, một trong những món quà quý giá nhất cha mẹ có thể trao cho con không chỉ là tài sản, mà còn là một mối quan hệ lành mạnh với tiền: biết tạo ra giá trị, biết quản lý, biết chia sẻ và biết sử dụng tiền để xây dựng cuộc sống tốt đẹp.

Hà chọn đồng hành cùng phụ nữ trên hành trình làm chủ tài chính cũng từ những trăn trở ấy. Hà mong mỗi người phụ nữ không chỉ tạo ra tiền, mà còn hiểu mình đang sống vì điều gì, biết bảo vệ thành quả lao động và có đủ tự chủ để lựa chọn cuộc sống mình mong muốn.

Đọc thêm trong chuỗi bài: Làm chủ tài chính bắt đầu từ bên trong: Tâm thức và thói quen.

Tác giả: Hoàng Thu Hà – Khai vấn tài chính